Tasavvuf Edebiyatı öncelikle, Tanrı’nın niteliğini ve evrenin oluşumunu vahdet-i-vücut, yani varlığın birliği görüşüyle açıklayan felsefe görüşü. Daha özel olarak da, İslam dünyasında VIII. yüzyılda ortaya çıkan ve IX. yüzyılda Eski Yunan, Yahudi, Hint ve eski İran düşüncelerinin etkisiyle sistemleşen gizemci, dini ve felsefi öğreti.
Tanrı’yı tek gerçeklik olarak gören ve var olan her şeyi, tüm olay ve fenomenleri (görüngü) Tanrı’nın tecellisi olarak kabul eden tasavvuf, insan yaşamının en yüksek amacının, temaşa ve vecd yoluyla Tanrı’ya erişmek olduğunu söyler. Başka bir deyişle, evrenin vacip ya da zorunlu değil de, mümkün olduğunu, yani kendi kendine var olmayıp, Tanrı’nın varlığından dolayı tecelli eden, var görünen bir evren olduğunu, insanın da bütün evreni bir bütünlük içinde yansıtan, Tanrı’dan gelip yine Tanrı’ya dönecek olan ölümsüz bir özün, bitmeyen bir yaratıcı gücün taşıyıcı olduğunu dile getiren Tasavvuf, varlığın birliği görüşünü benimser.
Tasavvuf söz konusu felsefi ilkelere ek olarak, dokuzuncu yüzyıldan itibaren tasavvufi hayat diye nitelenebilecek olan bir hayat tarzı geliştirmiştir. Söz konusu çerçeve içinde, Tanrı’ya doğru manevi bir yolculuk olarak tanımlanan tasavvuf hayatının durakları (makam) ilahi durumları belirlenmiş ve en sonunda fena (yani beşeri niteliklerin ilahi niteliklere dönüşmesi) anlayışına erişilmiştir. Yine aynı dönemde, peygamberlik anlayışına yakın bir velilik anlayışı, son peygamberler inancına karşılık son veli düşüncesine erişilmiş ve Tanrı’nın bütün ad ve nitelikleriyle Veli’de (kâmil insanda) tecelli ettiği ve onu ağzından konuştuğu inancı savunulmuştur. Söz konusu tasavvuf görüşünün en önemli savunucuları arasında Hallac-ı Mansur, Muhyiddin Arabî, Seyyit Nesimi gibi veli ve düşünürler yer alır.
Cengiz YILDIRIM, Ocak 2019 Ankara
Gece Yayınları Birinci Basım Şubat 2019 Ankara 13,5X21 364 Sayfa
